Fon Skandalı Nasıl Doğdu?
Kamuoyunda “fon skandalı” olarak adlandırılan sürecin temelinde, bazı fonların yatırımlarının işlem hacmi sınırlı belirli şirket paylarında yoğunlaşması ve bu paylardaki işlemlere ilişkin manipülasyon iddiaları bulunuyor. Basına yansıyan değerlendirmelere göre, fonların yüksek miktarlı alımları hisse fiyatları ile fonların görünen getirilerini yükseltti; artan getirilerin çektiği yeni yatırımlar da aynı paylara yöneldi. Böylece fonların değeri ve ödeme gücü, dar bir hisse grubundaki fiyat hareketlerine daha bağımlı hâle geldi. Bunlar bütün fonlar ve yöneticiler bakımından kesinleşmiş bir suç tespiti anlamına gelmiyor.
SPK’nın 28 Ağustos 2026’da fonların portföy yoğunlaşmasına ilişkin sınırları değiştirmesinin ardından, bazı fonların pozisyonlarını azaltma ihtiyacı ile yatırımcıların çıkış talepleri aynı döneme rastladı. Pay fiyatlarındaki düşüş, fon değerlerindeki kayıp ve artan satış talepleri birbirini besledi. Bazı fonlar, yatırımcıların paralarını geri ödemek için gereken nakdi zamanında sağlayamaz hâle geldi. Pusula Portföy, 15 Eylül tarihli KAP açıklamasında bazı fonlarında katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu bildirdi.
SPK, 17 Eylül’de ilgili fonları işleme kapatarak tasfiye sürecini başlattı. Kurulun 23 Eylül açıklamasına göre ilk tasfiye kararları yedi portföy yönetim şirketinin 131 fonunu kapsıyor; bu fonlardaki tekil yatırımcı sayısı 455 bin 758 olarak bildiriliyor. Bu sayı, her yatırımcının aynı nitelikte veya aynı miktarda zarara uğradığını göstermiyor. Buna karşılık, tasfiye öncesinde verilmiş bazı satış talimatlarının temerrüt veya fiyat açıklanmaması nedeniyle gerçekleştirilememesi, parasını geri almak isteyen yatırımcıları da tasfiye sürecinin içinde bıraktı. Sonraki kanuni düzenleme, bu aşamada ortaya çıkan tasfiye ve ödeme sorunlarına ilişkin yeni bir rejim getirdi.
Bir yatırımcının satış talimatına rağmen parasını alamaması, ardından elindeki fon paylarıyla tasfiye sürecine dâhil edilmesi, hukuki incelemeyi tasfiye kararına yöneltebilir. Oysa yatırımcının zararının kaynağı, tasfiye kararından önce başlamış olabilir. Fon varlığını zarara uğratan işlemler, karşılanamayan ödeme talepleri ve bunlara zamanında müdahale edilmemesi birlikte ele alınmalı.
Bu yazıda savunduğumuz yaklaşım, SPK’nın tasfiye öncesindeki gözetim, denetim ve müdahale eksikliğinden kaynaklanan hizmet kusurunun araştırılması ve bu kusurla bağlantılı bireysel zararın giderilmesi üzerine kurulu. İzlenecek yol, somut olay idari eylemsizlik niteliğindeyse, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında tazminat başvurusu ve ardından tam yargı davası olacaktır.
Tasfiye Kararı ile Önceki Hizmet Kusurunu Ayırmak:
SPK’nın 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla ilgili fonlar işleme kapatılarak tasfiye sürecine alındı. Kurulun 28 Eylül açıklaması, önceki tarihlerde verilen talimatların bir kısmının temerrüt veya fiyat açıklanmaması nedeniyle gerçekleştirilemediğini; 17 Eylül günü verilen talimatların ise işleme kapatma kararı doğrultusunda iptal edildiğini ortaya koyuyor.
Örneğin 14 Eylül’de Pusula Portföy’ün bir fonu için satış emri veren yatırımcının durumunda; talimatın saati, fiyat valörü, ödemenin yapılması gereken gün ve işlemin gerçekleşmeme nedeni önem taşıyor. Aynı gün başka yatırımcıların işlemlerinin gerçekleştiği ileri sürülüyorsa, karşılaştırma aynı fon ve eşdeğer işlem koşulları üzerinden yapılmalı. Aynı takvim günü verilmiş olması, talimatların bütün koşullarının aynı olduğunu tek başına göstermiyor.
Fonun mali durumu, karar tarihindeki koşullarda tasfiyeyi gerekli kılmış olabilir. Böyle bir durumda tasfiye kararı hukuka uygun bulunabilir. Buna rağmen, fonun o duruma gelmesini önlemesi gereken denetim ve müdahalenin zamanında yürütülmemiş olması ayrı bir sorumluluk sebebi oluşturabilir.
Bu nedenle tasfiye kararının iptali, önceki hizmet kusurundan kaynaklanan zararın tazmini için bir ön koşul olarak görülmemeli. İptal kararı da yatırımcının satış talimatını kendiliğinden gerçekleştirmeyecek veya belirli bir tutarın ödenmesine doğrudan hükmetmeyecek. Tasfiye işlemine özgü bağımsız bir hukuka aykırılık varsa iptal yolu ayrıca değerlendirilir; önceki denetim ihmali yönünden tazminat istemi kendi dayanakları üzerinde ilerler.
Yeni Kanun Önceki Sorumluluğu Ortadan Kaldırıyor Mu?
22 Ekim’de kabul edilen 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun, 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanunun 3/5. maddesi, belirli nedenlerle gerçekleştirilemeyen ve payları bloke edilmiş satış talimatlarının sahiplerini fon pay sahibi olarak tasfiye hükümlerine tabi tutuyor. Sekizinci madde, kanunun yayımı tarihinde, 17 Eylül 2026’dan geçerli olmak üzere yürürlüğe girmesini öngörüyor.
Kanunun geçmişe etkisi göz ardı edilemez. Ancak tasfiye ve ödeme rejiminin sonradan düzenlenmesi, önceki denetim eksikliğini kendiliğinden hukuka uygun hâle getiren veya idarenin doğmuş tazminat sorumluluğunu kaldıran bir sonuç olarak yorumlanmamalı.
Önce ihmalin gerçekleştiği dönemdeki yükümlülükler, tasfiye tarihi itibarıyla doğmuş haklar ve zarar incelenmeli. Sonraki düzenlemenin bunlara etkisi ayrıca değerlendirilmeli. Doğmuş tazminat taleplerini ortadan kaldıran bir uygulama söz konusu olursa, hukuki güvenlik, mülkiyet hakkı ve yargısal korunma yönünden Anayasa’ya aykırılık itirazı gündeme gelebilir. Bu itiraz, ilgili hükmün uygulanacağı dava içinde somutlaştırılmalı.
Denetim Gözetim ve Müdahalenin Kanuni Dayanakları:
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 1. maddesi yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunmasını amaçlıyor. 128/1-a maddesi kanunun öngördüğü sonuçları sağlayacak işlemleri yapma görevini, 128/1-b maddesi kamunun zamanında, yeterli ve doğru aydınlatılmasına ilişkin görevi Kurula veriyor. 88 ve 89. maddeler, risk esaslı denetimi, program dışı incelemeyi ve kurumların işlem, hesap ve elektronik kayıtlarına erişim yetkilerini düzenliyor. 96. madde hukuka aykırı faaliyetler karşısında sınırlandırma, durdurma ve diğer tedbirleri alma imkânı sağlıyor.
97. madde ise ödeme güçlüğü fiilen gerçekleşmeden de müdahaleye imkân tanıyor. Yükümlülüklerin kısa sürede karşılanamayacağının veya mali yapının ciddi biçimde zayıfladığının tespiti de tedbir sebebi oluşturuyor.
SPK’nın kendi açıklamasına göre fonların portföy yapıları elektronik ortamda günlük olarak izlenebiliyor. Dolayısıyla dosyada cevaplanması gereken soru, fonun neden ödeme yapamadığı kadar, bu sonuca yol açan gelişmelerin hangi aşamada tespit edilebilir olduğu ve hangi tedbirlerin ne zaman alınması gerektiği olacak.
Kanaatimizce, tespit edilebilir aykırılıklar ile mali bozulma karşısında yatırımcıları koruyacak denetim ve müdahalenin gecikmesi hizmet kusuru oluşturuyor. Bu kapsamda SPK’nın görevindeki eksiklik açıkça ileri sürülmeli; eksikliğin somut görünümü, zamanı ve zarara etkisi kurumsal kayıtlarla ortaya konulmalı. Kurulun bütün yatırım kayıplarından otomatik olarak sorumlu olduğu kabulü yerine, yerine getirilmeyen görev ile önlenebilir zarar arasındaki bağ kurulmalı.
Borsa İstanbul’un rolü de bu çerçevede önem taşıyor. Kanunun 70/2. maddesi borsaların hukuka aykırı işlemleri tespit edecek gözetim sistemini kurmasını öngörüyor; 72/1. maddesi borsacılık faaliyetlerinin düzenleme, gözetim ve denetim merciinin SPK olduğunu belirtiyor. İlgili paylara ilişkin olağan dışı fiyat ve miktar hareketleri, gözetim raporları, uyarılar ve Kurula bildirimler araştırılmalı. Bu kayıtlar, SPK’nın ne zaman haberdar olduğunu veya gerekli denetimle ne zaman haberdar olabileceğini gösterebilir.
Satış Emri Veren ve Vermeyen Yatırımcıların Durumu:
SPK’nın yatırımcıları koruma görevi, satış talimatı verenlerle sınırlı tutulamaz. Fon varlığını zarara uğratan işlemlere zamanında müdahale edilmemesi, paylarını elinde tutan yatırımcıları da etkiliyor. Bu yatırımcılar bakımından da hizmet kusuruyla bağlantılı zarar için tazminat yolu değerlendirilebilir. Satış talimatı, bu ortak sorumluluğun ileri sürülmesinin ön koşulu değil.
Satış emri veren yatırımcı açısından ise bedelin zamanında ödenmemesi ve 6362 sayılı Kanun’un 79. maddesi ek bir hukuki boyut oluşturuyor. Madde, takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemlerinin tasfiye hâlinde de geri alınamayacağını ve iptal edilemeyeceğini öngörüyor. Hüküm takas talimatlarını da içerdiğinden, inceleme işlemin tamamlanıp tamamlanmadığıyla sınırlandırılamaz.
SPK, her TEFAS satış emrinin takas talimatı niteliği kazanmadığını savunuyor. Bu nedenle emrin hangi aşamada koruma kapsamına girdiği, olay tarihindeki kurallar ve zaman damgalı işlem kayıtlarıyla belirlenmeli. Koruma kapsamına girmiş talimatın tasfiye gerekçesiyle iptali kanunun açık yasağına aykırı olur.
Hukuken doğmuş satış bedeli alacağına erişimin kanuna aykırı biçimde engellenmesi, Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi, 35. maddesindeki mülkiyet hakkı ve 13. maddesindeki kanunilik ve ölçülülük koşulları üzerinden de ele alınmalı. Anayasa’nın 125. maddesi, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı giderme yükümlülüğünün temelini oluşturuyor.
İlk Aşama İşlem Dosyasını Oluşturmak:
Yatırımcı önce kendi işlemlerini belgelemeli. Fonun tam adı ve kodu, pay adedi, alım kayıtları, satış talimatının tarih ve saati, talimat numarası, fiyat ve ödeme valörleri, hesap hareketleri, blokaj kayıtları ve yapılmış ödemeler birlikte saklanmalı. Olay tarihinde geçerli fon izahnamesi ve yatırımcı bilgi formu da dosyada bulunmalı. Banka veya aracı kurumdan talimatın sisteme iletilme zamanı ve gerçekleşmeme gerekçesi yazılı olarak istenebilir.
Zararı ve idari ihmalle bağlantısını öğrenmeye ilişkin bildirimler de korunmalı. Süre hesabı için tek bir genel tarih yerine, her yatırımcının olayı ve idari bağlantıyı ne zaman öğrendiği değerlendirilir. Tasfiyenin bitmesi veya denetim raporlarının tamamlanması beklenerek bütün sürelerin ertelenebileceği varsayımına dayanılmamalı.
İkinci Aşama Spk’ya Tazminat Başvurusu:
İdari eylemsizlikten kaynaklanan zarar için İYUK kapsamında önce SPK’ya başvurulmalı. Başvuru, olayları, ihlal edilen görevleri, bunların zararla bağlantısını ve zararın giderilmesi talebini açıkça içermeli. Genel şikâyet veya bilgi edinme talebiyle yetinilmemeli. Bilgi ve kayıt talepleri, tazminat istemini destekleyen unsurlar olarak yer almalı.
Kesin zarar henüz hesaplanamıyorsa, satış talimatının tutarı belirtilerek zararın ilgili kayıtlar üzerinden belirlenmesi ve faiziyle ödenmesi istenebilir. Satış tutarı ile tazmin edilecek zararın aynı olduğu peşinen kabul edilmemeli. Paradan yoksun kalmanın sonuçları, gerçekleşmiş değer kaybı, mevcut fon hakları ve alınan ödemeler birlikte değerlendirilir. Dava aşamasında ise talep tutarı gösterilmeli.
Başvuru, teslim ve kayıt tarihini kanıtlayan bir yolla yapılmalı; dilekçe, ekler ve alındı belgesi saklanmalı. Başvurunun doğrudan SPK’ya yöneltilmesi, muhatap ve kayıt tarihi bakımından açıklık sağlar. CİMER’e yapılmış genel bir şikâyetin kendiliğinden aynı ön başvuru işlevini gördüğü varsayılmamalı.
13. maddenin genel çerçevesi, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde başvuru yapılması yönünde. Eylemin idariliğinin ve zararın sonradan anlaşılması gibi durumlar, süre başlangıcının somut olayda ayrıca değerlendirilmesini gerektiriyor. Devam eden zararın süreyi her gün baştan başlattığı kabulüne güvenilmemeli.
Üçüncü Aşama Ret veya Cevapsızlık Üzerine Tam Yargı Davası:
Tazminat istemi açıkça reddedilirse, kararın tebliğini izleyen günden itibaren genel altmış günlük süre içinde tam yargı davası açılmalı. Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse zımni ret oluşur; bu sürenin bitiminden itibaren genel altmış günlük dava süresi takip edilmeli. Miktarın incelemeye bırakılması bu süreleri ertelemez. Sonradan yapılan aynı içerikteki başvuru da geçmiş dava süresini kendiliğinden canlandırmaz.
Davanın konusu, SPK’nın hizmet kusurundan kaynaklanan bireysel zararın tazmini olacak. Başvurunun reddi, önceki zararı doğuran davranıştan ayrı olarak, ön başvuru sürecini tamamlayan cevap niteliğinde ele alınır. Dilekçede kurumun hangi görevi ne zaman yerine getirmediği, bu ihmalin hangi zararı doğurduğu ve istenen tutar açıklanmalı. İYUK’un 16/4. maddesindeki koşullarla, nihai karara kadar bir defaya mahsus miktar artırımı imkânı da bulunuyor.
Tasfiye kararının hukuka uygun olması, önceki denetim ihmalinden doğan tazminat talebini tek başına engellemez. Bununla birlikte mahkeme zararın kaynağını belirli bir idari işlem olarak nitelendirirse 12. madde gündeme gelebilir. Bu nedenle hukuki nitelendirme, olay anlatımı ve süreler birlikte ele alınmalı. Başvurunun, ayrı bir işleme karşı iptal davası süresini kendiliğinden durdurduğu kabul edilmemeli.
Mahkemeden Ne İstenmeli?
Yatırımcının diğer kişilerin hesaplarına, denetim raporlarına ve kurumlar arası yazışmalara erişmesi beklenemez. İYUK’un 20. maddesindeki resen araştırma ilkesi çerçevesinde, somut olarak gösterilen kayıtların ilgili kuruluşlardan getirtilmesi istenmeli. Bu ilke, başvuranın kendi olayını ve zararını açıklama yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.
Satış emrinin bütün aşamaları, eşdeğer talimatların karşılanma sırası, fonun likidite durumu, ilk risk bildirimleri, SPK ve Borsa İstanbul gözetim kayıtları ile tedbir tarihleri birlikte incelenmeli. Gerekli teknik hesaplar bilirkişi aracılığıyla yapılabilir; görevin kapsamı ve hukuka aykırılık değerlendirmesi ise mahkemeye ait olacak.
Tasfiyeden sonradan alınan tutarlar da dosyaya bildirilmeli. Bu ödemeler aynı zarar kalemini karşılıyorsa mahsup edilmeli; buna rağmen zamanında ödeme yapılmamasından doğmuş ve karşılanmamış zarar ayrıca değerlendirilmelidir. Tasfiye ödemesi ile hizmet kusuru nedeniyle tazminat, aynı kaybın iki kez tahsiline dönüşmemeli.
Yatırımcının hukuki talebi, zamanında yerine getirilmesi gereken bir kamu görevinin ihlali yüzünden uğradığı zararın giderilmesine yönelmeli. Tasfiye süreci devam ederken bu talebin ileri sürülmesi, geçmişteki gözetim ve müdahale eksikliğinin araştırılmasını ve yatırımcının bireysel zararının yargı önüne taşınmasını sağlayabilir.
Hazırlayan: SEYİTDANLIOĞLU HUKUK & DANIŞMANLIK